فرآیند شستشو، استریلیزاسیون و ضدعفونی ست های جراحی
فرایند شستشو و ضدعفونی ست های جراحی | راهنمای کامل CSSD بر اساس استانداردهای نوین
شستشو، ضدعفونی و استریلسازی ستهای جراحی یکی از مهمترین مراحل کنترل عفونت در بیمارستانها است.
هرگونه خطا در این پروسه میتواند منجر به انتقال عفونت، افزایش ریسک عوارض پس از عمل و حتی تهدید جان بیمار شود. به همین دلیل، تمامی مراکز درمانی موظفاند چرخه پردازش ابزار (Instrument Reprocessing Cycle) را مطابق استانداردهای بینالمللی AAMI ،CDC ،ISO و وزارت بهداشت ایران اجرا کنند.
در این مقاله، تمام مراحل چرخه شستشو و ضدعفونی ابزارهای جراحی را بر اساس دیاگرام ارائهشده توضیح میدهیم؛ از انتقال اولیه تا بستهبندی، استریل و نگهداری در شرایط استاندارد.
مرحله اول: انتقال صحیح ابزار پس از عمل جراحی
اولین قدم پس از پایان جراحی، انتقال صحیح ابزارها از اتاق عمل به CSSD است. در این مرحله موارد زیر ضروری است:
ابزارها نباید خشک بمانند (خشکی باعث چسبیدن خون و بافت به ابزار میشود).
از محلولهای آنزیمی یا مرطوبکننده جهت جلوگیری از خشکشدگی آلودگیها استفاده میشود.
انتقال باید در ظروف دربسته و ایمن انجام شود.
این مرحله در کاهش بار میکروبی و تسهیل شستشو اهمیت حیاتی دارد.
| خرید محلول آنزیماتیک سه آنزیم دکتر برنا برنازایم |
| خرید محلولضدعفونی و آنزیماتیک دکتر برنا اینتستروزایم |
مرحله دوم: آغشتهسازی اولیه و پیششستشو (Pre-Cleaning)
ابزارها باید در اولین مرحله با آب ۳۰ تا ۳۵ درجه و محلول آنزیمی مناسب آغشته شوند.
این کار:
پروتئینها را تجزیه میکند،
از چسبیدن خون جلوگیری میکند،
شستشوی نهایی را آسانتر میسازد.
استفاده از برس نرم برای شستشوی دستی ابزارهای ظریف توصیه میشود.
🔰 مرحله سوم: شستشوی مکانیکی یا دستی
در تصویر، مرحله شستشو شامل چند فعالیت اصلی است:
1. برسکشی ملایم برای حذف آلودگیهای قابلمشاهده
2. اقدام به شستشو با محلول پاککننده
3. غوطهورسازی ابزار در محلول ضدعفونیکننده
نکته مهم:
هرگز نباید از برس فلزی برای ابزار ظریف استفاده شود، زیرا خط و خش ایجاد میکند و این خراشها محل تجمع میکروب خواهند شد.
مرحله چهارم: کنترل کیفیت شستشو
پرسنل CSSD باید با تستهای پروتئینی، خون کیفیت مرحله شستشو را بررسی کنند.
استفاده از کیتهای تست شستشو باعث میشود هیچ آلودگی پنهانی روی ابزار باقی نماند.
این مرحله یکی از الزامات استانداردهای AORN و AAMI میباشد.
🔰 مرحله پنجم: آمادهسازی برای ضدعفونی
پس از اطمینان از پاکسازی، ابزارها باید در محلول ضدعفونیکننده مناسب قرار گیرند. نوع محلول بسته به ابزار متفاوت است:
پراستیک اسید
گلوتارآلدئید
هیپوکلریتها (در ابزار عمومی)
ترکیبات آمونیوم چهارتایی
در ابزارهای ظریف مانند آرتروسکوپی و لاپاراسکوپی، از محلولهای کلاس پزشکی High-Level Disinfection استفاده میشود.
🔰 مرحله ششم: کنترل دقیق زمان و غلظت
زمان تماس ابزار با محلول ضدعفونیکننده باید کاملاً رعایت شود.
در بسیاری از بیمارستانها استفاده از تایمر دیجیتالی و دستورالعمل استاندارد الزامی است.
در صورت کوتاه شدن زمان تماس یا رقیق بودن محلول، فرآیند ضدعفونی شکست میخورد.
🔰 مرحله هفتم: آبکشی نهایی
آبکشی با آب مقطر یا آب فاقد املاح صورت میگیرد تا هیچ رسوبی روی ابزار باقی نماند.
آبکشی صحیح سبب افزایش طول عمر ابزار و جلوگیری از پوسیدگی میشود.
🔰 مرحله هشتم: خشکسازی کامل ابزار
یکی از عیوب شایع در CSSD، بستهبندی ابزار مرطوب است.
این کار منجر به رشد باکتری و شکست فرایند استریل میشود.
خشکسازی باید با:
هوای فشردهی فیلتر شده
پارچه بدون پرز
یا دستگاه خشککن پزشکی
انجام شود.
🔰 مرحله نهم: بررسی ظاهری و تست عملکرد ابزار
کنترل شامل موارد زیر است:
وضعیت ظاهری ابزار
عملکرد مفاصل
تست قیچیها
بررسی ترک، خوردگی و شکستگی
روانکاری مفاصل با محلولهای پزشکی (Instrument Lubricant)
روانکننده مانع خشکی و شکستگی مفاصل میشود و در اتوکلاو پایدار است.
🔰 مرحله دهم: بستهبندی استاندارد ابزار
این مرحله مطابق استاندارد EN ISO 11607 انجام میشود:
استفاده از رولهای اتوکلاو
پارچههای بدون بافت (SMS)
بستهبندی دوتایی برای ابزار حساس
بستهبندی باید عاری از سوراخ، رطوبت و تاخوردگی نامناسب باشد.
🔰مرحله یازدهم: کنترل کیفیت بستهبندی
پیش از انتقال بستهها به اتوکلاو، موارد زیر باید بررسی شوند:
وضعیت چسب بخار
لیبلگذاری
تاریخ و نام مسئول بستهبندی
سلامت فیزیکی پوششها
🔰 مرحله دوازدهم: استریلسازی و انجام تستهای کیفی
در مرحله استریلسازی، استفاده از تستهای تخصصی الزامی است:
تست بووی دیک (Bowie-Dick) برای اتوکلاوهای پیشخلأ
تست PCD یا چالش فرایندی
تست بیولوژیک (BI)
بدون انجام تستها، استریل تضمینی نخواهد بود.
🔰 مرحله سیزدهم: انبارش و نگهداری ابزار در شرایط استاندارد
پس از استریل، بستهها در قفسههای مخصوص نگهداری میشوند:
دور از رطوبت
دور از زمین و دیوار
دمای کنترلشده
بدون تماس مستقیم با نور آفتاب
شرایط انبارش تأثیر مستقیم روی مدت ماندگاری استریل دارد.
🔰 مرحله چهاردهم: انتقال ابزار استریل شده
ستهای استریل باید با ترالیهای مخصوص و پوششدار منتقل شوند تا آلودگی محیطی روی آنها ننشیند.
🔰 مرحله پانزدهم: استفاده صحیح از ست استریل در اتاق عمل
پرسنل اتاق عمل فقط باید بستههایی را باز کنند که:
چسب بخار تغییر رنگ داده است
بسته سالم و خشک است
تاریخ مصرف نگذشته است
این مرحله حلقه آخر زنجیره کنترل عفونت است.
چرخه کامل شستشو، ضدعفونی و استریلسازی ابزارهای جراحی یک فرآیند دقیق و علمی است که رعایت صحیح آن تضمینکننده ایمنی بیمار و کیفیت خدمات درمانی است. اجرای استانداردهای CSSD، استفاده از مواد ضدعفونیکننده معتبر و دقت در بستهبندی و استریلسازی، سه رکن اصلی موفقیت در کنترل عفونت بیمارستانی محسوب میشوند.
