تب برفکی در گاو، گوسفند و انسان | علائم، انتقال، پیشگیری و نقش ضدعفونیکنندهها
تب برفکی یک بیماری ویروسی بسیار مسری در گاو و گوسفند است که خسارات سنگینی به دامداری وارد میکند.
در این مقاله با علائم، راههای انتقال، پیشگیری، درمان و نقش ضدعفونیکنندههایی مانند پراستیک اسید پروکسان ۱۰٪ آشنا شوید.
بیماری تب برفکی در گاو، گوسفند و انسان
علائم، راههای انتقال، پیشگیری، کنترل و نقش ضدعفونیکنندهها
بیماری تب برفکی یا Foot and Mouth Disease (FMD) یکی از مهمترین و خطرناکترین بیماریهای ویروسی دامهای سمدوشاخه از جمله گاو، گوسفند و بز است. این بیماری به دلیل سرعت انتشار بسیار بالا، قدرت بقا در محیط و خسارات اقتصادی گسترده، همواره یکی از دغدغههای اصلی دامداران، دامپزشکان و نهادهای بهداشتی به شمار میرود.
اگرچه تب برفکی در انسان بهندرت دیده میشود، اما اثرات غیرمستقیم آن بر سلامت عمومی، امنیت غذایی و اقتصاد کشور بسیار قابل توجه است.
تب برفکی چیست؟تب برفکی یک بیماری ویروسی حاد و بسیار مسری است که توسط ویروسی از خانواده Picornaviridae و جنس Aphthovirus ایجاد میشود. این ویروس توانایی بالایی در آلودهسازی دامها دارد و حتی مقدار بسیار کمی از آن میتواند یک گله کامل را درگیر کند. ویروس تب برفکی دارای چندین سروتیپ مختلف (O، A، SAT، Asia و…) است و ایمنی ایجادشده نسبت به یک سروتیپ، معمولاً در برابر سروتیپهای دیگر مؤثر نیست؛ به همین دلیل کنترل بیماری دشوار است. |
اهمیت اقتصادی و بهداشتی تب برفکی
تب برفکی فقط یک بیماری دامپزشکی ساده نیست، بلکه یک بحران اقتصادی و بهداشتی محسوب میشود. از مهمترین پیامدهای آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش شدید تولید شیر در گاو و گوسفند
- افت وزن دام و کاهش بازدهی گوشتی
- سقط جنین و تلفات در دامهای جوان
- هزینههای بالای قرنطینه، ضدعفونی و واکسیناسیون
- محدودیت در جابجایی و صادرات دام و فرآوردههای دامی
علائم تب برفکی در گاو
علائم تب برفکی در گاو معمولاً شدیدتر و واضحتر از گوسفند است و شامل موارد زیر میشود:
- افزایش ناگهانی دمای بدن (تب بالا)
- کاهش اشتها و بیحالی
- افزایش ترشح بزاق بهصورت کفآلود
ایجاد تاولهای دردناک در:
- دهان، زبان و لثه
- لبها و پوزه
- بین سمها و تاج سم
- لنگش شدید و عدم تمایل به حرکت
- کاهش چشمگیر تولید شیر
- در موارد شدید، مرگ گوسالهها به علت درگیری قلب
علائم تب برفکی در گوسفند و بز
در گوسفند و بز، علائم ممکن است خفیفتر باشد و همین موضوع تشخیص بیماری را دشوارتر میکند:
- لنگش ناگهانی و خوابیدن دام
- زخم و تاول کوچک در اطراف سم
- کاهش مصرف خوراک
- کاهش تولید شیر در میشهای شیرده
به دلیل خفیف بودن علائم، گوسفندان میتوانند منبع پنهان انتشار ویروس در گله باشند.
تب برفکی در انسان
ابتلای انسان به ویروس تب برفکی بسیار نادر است و این بیماری جزو بیماریهای مشترک شایع انسان و دام محسوب نمیشود.
در موارد نادر گزارششده، علائم انسانی شامل:
- تب خفیف
- گلودرد
- ضایعات کوچک دهانی
نکته بسیار مهم این است که تب برفکی با بیماری دست، پا و دهان کودکان کاملاً متفاوت است و این دو بیماری نباید با هم اشتباه گرفته شوند.
راههای انتقال تب برفکی
ویروس تب برفکی قدرت بقا و انتقال بالایی دارد و از راههای مختلفی منتقل میشود:
- تماس مستقیم دام سالم با دام آلوده
- ترشحات دهان، بینی، شیر و مدفوع دام بیمار
- خوراک، آب و بستر آلوده
- تجهیزات دامداری، وسایل حملونقل و کفش کارگران
- انتقال هوایی در مسافتهای کوتاه، بهویژه در محیطهای بسته
تشخیص تب برفکی
تشخیص قطعی بیماری تب برفکی فقط از طریق آزمایشهای تخصصی آزمایشگاهی امکانپذیر است، از جمله:
- PCR
- آزمایشهای سرولوژیک
- تشخیص سریع نقش حیاتی در جلوگیری از گسترش بیماری دارد.
درمان تب برفکی
در حال حاضر درمان اختصاصی ضدویروسی برای تب برفکی وجود ندارد و درمانها صرفاً حمایتی هستند:
- کاهش استرس دام
- تأمین آب و خوراک نرم
- درمان زخمها برای جلوگیری از عفونت ثانویه
- استفاده از آنتیبیوتیکها فقط برای عفونتهای باکتریایی ثانویه
پیشگیری و کنترل تب برفکی
مهمترین راه مقابله با تب برفکی پیشگیری است، نه درمان.
۱. واکسیناسیون
واکسیناسیون منظم دامها طبق برنامه دامپزشکی منطقه، یکی از مؤثرترین روشها برای کاهش شدت بیماری است.
۲. رعایت اصول بیوسکیوریتی
بیوسکیوریتی به معنی جلوگیری از ورود عوامل بیماریزا به دامداری است و شامل:
- کنترل ورود افراد و وسایل
- استفاده از لباس و کفش مخصوص
- ضدعفونی مداوم تجهیزات و محیط
نقش ضدعفونیکنندهها در کنترل تب برفکی
ویروس تب برفکی در محیط میتواند مدتها زنده بماند، بنابراین ضدعفونی اصولی محیط نقش بسیار مهمی در قطع زنجیره انتقال دارد. یکی از مؤثرترین مواد ضدعفونیکننده علیه ویروسها، پراستیک اسید است.
استفاده از ضدعفونیکننده پراستیک اسیدی پروکسان ۱۰٪
پروکسان ۱۰ درصد یک ضدعفونیکننده بر پایه پراستیک اسید است که به دلیل ویژگیهای زیر، گزینهای مناسب در برنامههای کنترل تب برفکی محسوب میشود:
- اثرگذاری قوی بر ویروسهای مقاوم
- عملکرد سریع حتی در حضور مواد آلی
قابلیت استفاده برای:
- کف دامداری
- تجهیزات
- چرخ و بدنه وسایل نقلیه
- حوضچههای ضدعفونی
- تجزیهپذیری مناسب و عدم باقیماندن مواد سمی خطرناک
استفاده اصولی از پروکسان ۱۰٪ در کنار واکسیناسیون و قرنطینه، میتواند خطر انتشار ویروس تب برفکی را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد.
برنامه پیشنهادی ضدعفونی در زمان شیوع تب برفکی
- ضدعفونی روزانه ورودی دامداری
- استفاده از حوضچههای ضدعفونی حاوی محلول پراستیک اسیدی
- ضدعفونی کف، دیوارها و تجهیزات بهصورت منظم
- شستوشو و ضدعفونی وسایل نقلیه قبل از ورود و خروج
خرید ضدعفونی کننده پراستیک اسیدی پروکسان 10 درصد جهت پیشگیری از تب برفکی
تب برفکی یکی از خطرناکترین بیماریهای ویروسی دام است که میتواند در مدت کوتاهی خسارات سنگینی به دامداری وارد کند. اگرچه درمان اختصاصی ندارد، اما با واکسیناسیون، رعایت اصول بیوسکیوریتی و استفاده از ضدعفونیکنندههای مؤثر مانند پراستیک اسید پروکسان ۱۰٪ میتوان نقش مهمی در کنترل و پیشگیری از این بیماری ایفا کرد.
