پروکسان 15 درصد (Peracetic Acid 15%)
راهنمای جامع استفاده در سیستمهای CIP صنایع غذایی، لبنی و دارویی
چرا ضدعفونی در سیستمهای CIP حیاتی است؟
در صنایع غذایی، لبنی، نوشیدنی و دارویی، آلودگی میکروبی تجهیزات نهتنها باعث افت کیفیت محصول میشود، بلکه میتواند منجر به برگشت محصول (Recall)، خسارات مالی سنگین و حتی تهدید سلامت مصرفکننده شود. به همین دلیل، شستوشو و ضدعفونی اصولی تجهیزات فرآیندی به یک الزام قانونی و فنی تبدیل شده است.
سیستمهای CIP (Clean In Place) با هدف شستوشو و ضدعفونی خودکار تجهیزات بدون نیاز به باز کردن آنها طراحی شدهاند. اما عملکرد مؤثر این سیستمها وابستگی مستقیمی به انتخاب ماده شیمیایی مناسب دارد.
در این میان، پروکسان ۱۵٪ بهعنوان یکی از قدرتمندترین و ایمنترین ضدعفونیکنندههای اکسیدکننده، جایگاه ویژهای در سیستمهای CIP پیدا کرده است.
| پروکسان 15 درصد | ضدعفونی کننده صنایع غذایی و شیر و لبنیات |
پروکسان ۱۵٪ چیست و چه تفاوتی با سایر ضدعفونیکنندهها دارد؟
پروکسان ۱۵٪ محلولی بر پایه پراستیک اسید (Peracetic Acid – PAA) است که معمولاً شامل ترکیب زیر میباشد:
- پراستیک اسید ≈ 15%
- پراکسید هیدروژن
- اسید استیک
- آب دیونیزه
برخلاف ترکیبات کلردار (مانند هیپوکلریت سدیم)، پروکسان:
در حضور مواد آلی کارایی خود را از دست نمیدهد.
محصولات جانبی سمی مانند تریهالومتانها تولید نمیکند.
پس از مصرف به آب، اکسیژن و اسید استیک رقیق تجزیه میشود.
همین ویژگیها باعث شده است که پروکسان بهویژه در خطوط حساس صنایع غذایی و دارویی، انتخابی ارجح باشد.
جایگاه پروکسان ۱۵٪ در فرآیند استاندارد CIP
یک چرخه کامل CIP استاندارد معمولاً شامل مراحل زیر است:
- Pre-rinse (آبکشی اولیه)
- شستوشوی قلیایی (Alkaline Wash)
- آبکشی میانی
- شستوشوی اسیدی (Acid Wash)
- آبکشی نهایی
- ضدعفونی (Sanitization) ← اینجاست که پروکسان ۱۵٪ وارد میشود
پروکسان در مرحله پایانی CIP استفاده میشود و وظیفه آن از بین بردن میکروارگانیسمهای باقیمانده پس از شستوشو است.
مکانیسم اثر پروکسان ۱۵٪ در سیستمهای CIP
پروکسان یک اکسیدکننده بسیار قوی است. عملکرد آن در CIP بر اساس موارد زیر است:
- تخریب دیواره سلولی باکتریها
- اکسیداسیون پروتئینها و آنزیمهای حیاتی
- غیرفعالسازی DNA و RNA میکروارگانیسمها
- نفوذ مؤثر به بیوفیلمهای میکروبی
برخلاف برخی ضدعفونیکنندهها، پروکسان:
- بر باکتریهای گرم مثبت و منفی
- مخمرها و کپکها
- ویروسها
- اسپورهای مقاوم
اثرگذاری بالایی دارد و همین موضوع آن را برای سیستمهای CIP بسیار ارزشمند میکند.
اهمیت پروکسان در حذف بیوفیلم در خطوط CIP
یکی از چالشهای جدی در صنایع غذایی و لبنی، تشکیل بیوفیلم در داخل لولهها، مبدلهای حرارتی و مخازن است. بیوفیلمها:
- به شستوشوی قلیایی ساده مقاوم هستند.
- میتوانند منبع آلودگی مداوم خط تولید باشند.
- باعث افزایش مصرف مواد شوینده و انرژی شوند.
پروکسان ۱۵٪ به دلیل قدرت اکسیدکنندگی بالا، توانایی شکستن ساختار بیوفیلم و نفوذ به لایههای زیرین آن را دارد و در نتیجه یکی از مؤثرترین گزینهها برای کنترل آلودگیهای مزمن در سیستمهای CIP محسوب میشود.
کاربردهای تخصصی پروکسان ۱۵٪ در سیستمهای CIP
- صنایع لبنی
- شستوشوی مخازن شیر خام و پاستوریزه
- خطوط انتقال شیر و خامه
- دستگاههای پاستوریزاتور و UHT
- پرکنهای شیر، ماست و دوغ
پروکسان بدون ایجاد بو یا طعم نامطلوب، خطر آلودگی متقاطع را به حداقل میرساند.
- صنایع نوشیدنی و آبمعدنی
- خطوط بطریپرکنی
- مخازن ذخیره
- مبدلهای حرارتی
- خطوط انتقال شربت و کنسانتره
به دلیل عدم نیاز به آبکشی سنگین، مصرف آب در این صنایع بهشدت کاهش مییابد.
- صنایع دارویی و بهداشتی
- سیستمهای CIP تجهیزات تولید شربت و محلولها
- مخازن استیل دارویی
- خطوط انتقال مواد اولیه
- تجهیزات تماس مستقیم با محصول
پروکسان با استانداردهای GMP و HACCP سازگار است.
- صنایع پروتئینی و کشتارگاهی
- خطوط شستوشوی تجهیزات فرآوری
- سیستمهای CIP سالنهای بستهبندی
- مخازن و لولههای انتقال
قدرت بالای ضدعفونی در دمای پایین، مزیت اصلی آن در این صنایع است.
دوز و نحوه استفاده از پروکسان ۱۵٪ در CIP
غلظت پیشنهادی
بسته به نوع صنعت و سطح آلودگی:
0.1% تا 0.2% محلول نهایی
معادل حدود 100 تا 300 ppm پراستیک اسید فعال
زمان تماس
حداقل 5 تا 15 دقیقه گردش در سیستم
دما
مؤثر حتی در دمای سرد تا ولرم (10–30°C)
عدم نیاز به دماهای بالا = صرفهجویی انرژی
سازگاری پروکسان با متریال تجهیزات CIP
پروکسان ۱۵٪ در غلظتهای استاندارد CIP:
با استنلس استیل 304 و 316 سازگار است.
در صورت استفاده صحیح، خوردگی قابل توجه ایجاد نمیکند.
برای تجهیزات مدرن صنعتی مناسب است.
⚠️ توجه: تماس طولانیمدت محلول غلیظ با آلومینیوم یا فلزات نرم توصیه نمیشود.
مزایای استفاده از پروکسان ۱۵٪ در سیستمهای CIP
- ضدعفونی بسیار قوی و سریع
- حذف مؤثر بیوفیلم
- عدم ایجاد باقیمانده سمی
- کاهش مصرف آب و انرژی
- سازگار با محیط زیست
- مناسب خطوط با استاندارد صادراتی
| ضدعفونی کننده صنایع |
نکات ایمنی و نگهداری
- نگهداری در محیط خنک و دور از نور مستقیم
- استفاده از دستکش، عینک و لباس ایمنی هنگام کار با کنسانتره
- عدم اختلاط با مواد شیمیایی ناسازگار
- رقیقسازی دقیق طبق دستورالعمل فنی
پروکسان ۱۵٪ یکی از بهترین و حرفهایترین انتخابها برای ضدعفونی سیستمهای CIP در صنایع غذایی، لبنی، دارویی و نوشیدنی است. ترکیب قدرت میکروبکشی بالا، ایمنی محصول نهایی و سازگاری با تجهیزات صنعتی باعث شده است که این ماده به استاندارد طلایی بسیاری از خطوط تولید مدرن تبدیل شود.
استفاده صحیح از پروکسان در CIP، نهتنها سطح بهداشت را افزایش میدهد، بلکه هزینههای عملیاتی، مصرف آب و انرژی و ریسک آلودگی را به حداقل میرساند.
