دسته ها: تجهیزات استریلیزاسیون
نمایش همه 9 نتیجهمرتبسازی بر اساس میانگین امتیاز
تجهیزات استریلیزاسیون
دستگاهها و تجهیزات استریلیزاسیون پزشکی؛ راهنمای کامل انتخاب تجهیزات استریل
استریلیزاسیون یکی از مهمترین مراحل کنترل عفونت در مراکز درمانی، بیمارستانها، کلینیکها، مطبهای دندانپزشکی، اتاقهای عمل و واحدهای CSSD است. تجهیزات پزشکی قابل استفاده مجدد، بهخصوص ابزارهایی که با بافت استریل بدن یا سیستم عروقی تماس دارند، باید پس از پاکسازی مناسب تحت یک فرآیند معتبر استریلیزاسیون قرار گیرند.
فرآیند استریل تنها به یک دستگاه محدود نمیشود. یک چرخه صحیح از جمعآوری تجهیزات، شستشو و پاکسازی، بازرسی، آمادهسازی و بستهبندی، استریلیزاسیون، کنترل فرآیند، نگهداری و انتقال تجهیزات استریل تشکیل میشود.
به همین دلیل، در کنار دستگاههای استریلیزاسیون، استفاده از محصولات و تجهیزات کنترل فرآیند مانند اندیکاتورهای شیمیایی، اندیکاتورهای بیولوژیک، تستهای کنترل استریلیزر، رول و پاکت استریل و تجهیزات بستهبندی اهمیت زیادی دارد. سازمان جهانی بهداشت نیز کنترل کیفیت و اعتبارسنجی مراحل مختلف بازفرآوری تجهیزات پزشکی را از اجزای مهم این فرآیند میداند.
در این صفحه میتوانید با انواع دستگاهها و محصولات مرتبط با استریلیزاسیون تجهیزات پزشکی و کاربرد هرکدام آشنا شوید.
استریلیزاسیون تجهیزات پزشکی چیست؟
استریلیزاسیون فرآیندی است که برای از بین بردن میکروارگانیسمهای زنده، از جمله اشکال مقاوم مانند اسپورهای باکتریایی، انجام میشود.
البته استریل کردن نباید با ضدعفونی اشتباه گرفته شود. ضدعفونی و استریلیزاسیون دو فرآیند متفاوت هستند و انتخاب هرکدام به نوع وسیله، میزان خطر انتقال عفونت و کاربرد آن بستگی دارد.
برای تجهیزات پزشکی بحرانی که وارد بافت استریل بدن یا سیستم عروقی میشوند، استریلیزاسیون ضروری است. تجهیزات نیمهبحرانی نیز در صورت امکان باید استریل شوند.
چرا استریلیزاسیون تجهیزات پزشکی اهمیت دارد؟
ابزارهای جراحی و تجهیزات پزشکی قابل استفاده مجدد میتوانند پس از استفاده با خون، بافت، ترشحات بدن و سایر آلودگیها تماس داشته باشند.
اگر فرآیند بازفرآوری بهدرستی انجام نشود، احتمال انتقال آلودگی و عفونت افزایش پیدا میکند.
اما نکته مهم این است که استریلیزاسیون جایگزین شستشو نیست.
پیش از ورود وسیله به فرآیند استریلیزاسیون، باید آلودگیهای قابل مشاهده و مواد آلی از سطح وسیله حذف شوند. WHO نیز تأکید میکند که «تمیز کردن همیشه مقدم بر استریلیزاسیون است»؛ زیرا وسیلهای که بهدرستی تمیز نشده باشد، ممکن است فرآیند استریلیزاسیون مناسبی را تجربه نکند.
انواع دستگاههای استریلیزاسیون پزشکی
انتخاب دستگاه استریل به نوع تجهیزات، جنس وسیله، تحمل حرارتی، شکل و ساختار آن و دستورالعمل سازنده بستگی دارد.
مهمترین روشهای استریلیزاسیون مورد استفاده در حوزه پزشکی عبارتاند از:
- استریلیزاسیون با بخار و اتوکلاو
- استریلیزاسیون با حرارت خشک
- استریلیزاسیون با اتیلن اکساید (EO)
- استریلیزاسیون با هیدروژن پراکساید در دمای پایین
- استریلیزاسیون با سیستمهای پلاسمای هیدروژن پراکساید
- برخی سیستمهای استریلکننده شیمیایی دمای پایین
روش مناسب باید بر اساس سازگاری تجهیزات و دستورالعمل سازنده انتخاب شود.
اتوکلاو چیست؟
اتوکلاو (Autoclave) یکی از شناختهشدهترین دستگاههای استریلیزاسیون در مراکز درمانی است که از بخار اشباع تحت فشار برای استریل کردن تجهیزات استفاده میکند.
اتوکلاوها در مدلها و ظرفیتهای مختلف تولید میشوند و بسته به نوع دستگاه میتوانند برای استریل کردن ابزارهای جراحی، تجهیزات پزشکی، شیشهآلات و سایر اقلام سازگار با بخار مورد استفاده قرار گیرند.
استریلیزاسیون با بخار یکی از روشهای مؤثر و قابل اتکا برای تجهیزات مقاوم به حرارت است.
انواع رایج اتوکلاو
اتوکلاوها از نظر طراحی و نحوه تخلیه هوا و ایجاد شرایط استریل میتوانند انواع مختلفی داشته باشند، از جمله:
- اتوکلاو جابجایی ثقلی
- اتوکلاو پریوکیوم
- اتوکلاوهای رومیزی
- اتوکلاوهای بیمارستانی با ظرفیت بالا
انتخاب نوع دستگاه باید بر اساس نوع بار، حجم تجهیزات، نوع بستهبندی و نیاز مرکز انجام شود.
استریلیزاسیون با بخار
استریلیزاسیون با بخار برای بسیاری از تجهیزات پزشکی مقاوم به حرارت، روش اصلی محسوب میشود.
در این روش، بخار تحت فشار در شرایط کنترلشده وارد محفظه دستگاه شده و با ایجاد شرایط مناسب دما، فشار و زمان، فرآیند استریلیزاسیون انجام میشود.
برای دستیابی به یک چرخه قابل اعتماد، کنترل پارامترهای فرآیند اهمیت زیادی دارد.
به همین دلیل در کنار دستگاه اتوکلاو از تجهیزات کنترل فرآیند مانند اندیکاتورهای شیمیایی و بیولوژیک نیز استفاده میشود.
دستگاه استریلیزاسیون پلاسما با هیدروژن پراکساید
برای تجهیزاتی که تحمل دمای بالای بخار را ندارند، استفاده از روشهای استریلیزاسیون دمای پایین میتواند مطرح باشد.
یکی از این روشها، استریلیزاسیون با بخار یا پلاسما هیدروژن پراکساید در دمای پایین است.
این فناوری برای برخی تجهیزات حساس به حرارت کاربرد دارد و میتواند در بیمارستانها و مراکز درمانی برای بازفرآوری تجهیزات سازگار با این روش استفاده شود.
یکی از مزایای روشهای دمای پایین، امکان فرآوری برخی تجهیزات حساس به حرارت است؛ با این حال، سازگاری وسیله با روش انتخابشده باید حتماً بر اساس دستورالعمل سازنده بررسی شود.
استریلیزاسیون با اتیلن اکساید (EO)
اتیلن اکساید یا EO یکی دیگر از روشهای استریلیزاسیون در دمای پایین است که برای برخی تجهیزات حساس به حرارت مورد استفاده قرار میگیرد.
این روش به دلیل ویژگیهای نفوذی گاز میتواند برای برخی تجهیزات و مواد حساس به حرارت مطرح باشد.
با این حال، استفاده از EO نیازمند تجهیزات مناسب، کنترل دقیق فرآیند، تهویه و رعایت الزامات ایمنی و دستورالعملهای مربوطه است.
به همین دلیل، انتخاب این روش باید بر اساس نوع وسیله و الزامات فرآیند استریلیزاسیون انجام شود.
تجهیزات و ملزومات مورد نیاز برای استریلیزاسیون
یک سیستم استریلیزاسیون موفق فقط شامل دستگاه استریل نیست.
برای ایجاد یک فرآیند قابل کنترل، محصولات و تجهیزات جانبی متعددی مورد استفاده قرار میگیرند.
مهمترین آنها عبارتاند از:
۱. اندیکاتورهای شیمیایی استریلیزاسیون
اندیکاتورهای شیمیایی برای بررسی قرار گرفتن بسته یا بار در معرض شرایط مشخص فرآیند طراحی میشوند.
این محصولات میتوانند به شکلهای مختلفی مانند:
- نوار اندیکاتور
- لیبل اندیکاتور
- اندیکاتور داخلی پک
- کارت اندیکاتور
- تستهای مخصوص دستگاه استریل
ارائه شوند.
WHO نیز استفاده از اندیکاتورهای شیمیایی و بیولوژیک را در برنامه پایش استریلیزاسیون مطرح میکند.
اندیکاتورهای بیولوژیک
اندیکاتور بیولوژیک (Biological Indicator) یکی از ابزارهای مهم برای پایش فرآیند استریلیزاسیون است.
در این محصولات از میکروارگانیسمهای آزمون یا اسپورهای استانداردشده استفاده میشود تا عملکرد فرآیند استریلیزاسیون ارزیابی شود.
اندیکاتور بیولوژیک با اندیکاتور شیمیایی تفاوت دارد و هرکدام نقش مشخصی در برنامه کنترل فرآیند دارند.
برای یک سیستم کنترل کیفیت مناسب، انتخاب اندیکاتور باید با روش استریلیزاسیون و مشخصات دستگاه هماهنگ باشد.
تست Bowie-Dick چیست؟
تست Bowie-Dick یکی از آزمونهای شناختهشده برای ارزیابی عملکرد سیستمهای استریلر بخار پریوکیوم است.
این تست به بررسی عملکرد تخلیه هوا و نفوذ بخار در شرایط مشخص کمک میکند.
در صورتی که دستگاه برای بارهای متخلخل و بستهبندیشده استفاده میشود، انجام تستهای مربوط به عملکرد دستگاه طبق دستورالعمل سازنده و برنامه کنترل کیفیت مرکز اهمیت دارد.
تست نشتی اتوکلاو
در دستگاههای استریلیزاسیون بخار، کنترل نشتی سیستم نیز اهمیت دارد.
وجود نشتی میتواند عملکرد خلأ و شرایط لازم برای فرآیند را تحت تأثیر قرار دهد.








